Algemeen

DOEN WAT IS AFGESPROKEN

Beste raadsleden,

Op 21 mei jl. heeft uw raad ons college op pad gestuurd om de afspraken te realiseren die zijn vastgelegd in het akkoord “Richting met Ruimte”.  Een maand eerder hebben we in de Perspectiefnota 2027-2030 een eerste beeld gegeven van wat we gaan doen. De begroting 2027 die we u hierbij aanbieden is daar een uitwerking van. Onze inzet is natuurlijk om zo spoedig mogelijk de plannen uit te voeren of op z’n minst in de grondverf te zetten.

Een voorbeeld daarvan is het inzetten van de nieuwe mogelijkheden die kunstmatige intelligentie ons kan bieden in dienstverlening en beleidsvorming. Daarvoor willen we in de begroting incidenteel een fors bedrag vrijmaken. De beperkingen en gevaren van nieuwe technologie staan gelukkig  in het centrum van de maatschappelijke en politieke belangstelling. Maar duidelijk is dat er kansen zijn om zaken slimmer, sneller  en publieksvriendelijker te doen, met behoud van de menselijke maat.

En ander voorbeeld is onze inzet op leefbaarheid en jeugdparticipatie. We maken daarvoor middelen vrij, zodat de ingezette aanpak van dorpsplannen, wijkregie en jongerenwerk structureel wordt. Hetzelfde geldt voor sport en cultuur. De sportcontainers scoren goed, evenals het gratis cultuurprogramma voor kinderen van 4 t/m 18 jaar. Allemaal activiteiten die we ook in 2027 en 2028 mogelijk willen maken.

Natuurlijk geven we in de begroting de voortgang van de kompasprojecten aan.  Van Gemeenschapshuis Den Domp tot Klooster Nieuwenhof, van milieustraat tot verkeersplan: er staat veel op stapel. Dat vraagt om dynamisch personeel, een actief personeelsbeleid, een goed ingerichte organisatie en een moderne werkomgeving. U leest daarover in deze begroting.

Wonen is en blijft natuurlijk het speerpunt in de komende jaren. We hebben in de zomerperiode de aanpak van de netcongestie in beeld gebracht en in gang gezet. Samen met de vele ontwikkel- en bouwplannen die we hebben, gaan we ervan uit dat we kunnen realiseren waar onze inwoners op rekenen.

Onze inwoners rekenen ook op een veilige leef- en werkomgeving. De recente gebeurtenissen in Overasselt maken nog eens duidelijk dat de aanpak van ondermijning prioriteit verdient. Vandaar dat we daar extra op in willen zetten. Dat doen we parallel aan de campagne om ieders weerbaarheid te versterken. Gegeven onze helaas instabiele wereld moet een gewaarschuwd mens voor twee tellen. Al was het maar om een kwetsbaar medemens te helpen.

In  deze begroting komen de hierboven genoemde en vele andere onderwerpen uitgebreid aan bod. In financiële zin is het een begroting die in 2027, 2029 en  2030  sluitend is. Dat biedt, al zijn de ravijnen van het Rijk niet verdwenen, perspectief voor investeringen die op termijn nodig zijn.

We zien met vertrouwen uit naar het debat dat we hierover met u zullen hebben en ook naar de uiteindelijke financiële kaders waarbinnen we de komend jaar verder kunnen bouwen aan de toekomst van Oisterwijk, Haaren, Moergestel en Heukelom.

Het college

22 september 2026

In het coalitieakkoord staat dat er de komende jaren een aantal majeure projecten en ontwikkelingen aan de orde komen, de zogenaamde kompasprojecten. In navolging op de vorige periode benoemen we een aantal majeure (lopende) projecten en ontwikkelingen waarop we prioriteren: 

•  Bouwplannen:  
  • De Leye/Beekdal Park,
  • Kartonnagefabriek,
  • Pannenschuur VI en
  • de Ambachtstraat in Oisterwijk 
  • Boeke Heesters en Haarendael (met behoud gedenkplaats) in Haaren
  • Oostelvoortjes II/Heiligeboom en Nieuwenhof in Moergestel 
• Gebiedsontwikkeling Vennelaan  
• Realisatie van nieuw gemeenschapshuis Den Domp
• Ontwikkeling huidige locatie Den Domp
• Verkeersplan Moergestel
• De ontwikkeling van de milieustraten
• Gebiedsontwikkeling bedrijventerrein Beneluxstraat
• Nieuw gemeentehuis/voormalig pand Rabobank
• Herontwikkeling de Lind 44 
• Openluchtzwemvoorziening

We geven aan in welke kern de kompasprojecten zijn gepland en presenteren we de  “dynamische” landkaart van de gemeente met hierop aangegeven de locaties van de kompasprojecten.

In één tabel staat welke processtappen moeten worden uitgevoerd in de komende jaren. 

In het bestuursakkoord is een aantal majeure projecten en ontwikkelingen benoemd als kompasprojecten. We geven hier per project in het kort de stand van zaken weer.

In de programmabegroting 2027 maken we afspraken tussen de gemeenteraad en het college over wat we in het begrotingsjaar gaan doen en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. Met deze begroting brengen we de raad beter in positie om op strategisch niveau te kunnen sturen op politieke thema’s.

Ambities voor 2027

In het coalitieakkoord is een aantal ambities verwoord. De ambities voor 2027 worden vertaald in de volgende thema’s:

Programma 1 Dienstverlenend Oisterwijk

• We hebben onze dienstverlening aan inwoners en ondernemers op orde.
• We steken veel energie in samenwerking en inwonersparticipatie.
• We zetten onze eigendommen optimaal in.
• We hebben de gemeente goed georganiseerd.

Programma 2 Aantrekkelijk, duurzaam, gezond en veilig Oisterwijk

• Versterking van kwaliteit en identiteit van Oisterwijk door ruimtelijke ontwikkelingen.
• We streven naar een aantrekkelijke en duurzame openbare ruimte.
• Het is veilig voor onze inwoners.
• Oisterwijk is aantrekkelijk voor inwoners, ondernemers en bezoekers.

Programma 3 Samenredzaam Oisterwijk

• We hebben een sterk sociaal domein door een goede basisstructuur.
• We hebben een sterk sociaal domein met goede ondersteuning.
• Alle inwoners kunnen zich ontwikkelen.

Opbouw van de programma’s

Elk programma kent een duidelijke opbouw, waarin per programma de beleidsdoelstelling en het maatschappelijk effect staat opgenomen waarop de raad op strategisch niveau kan sturen.

Per programma zijn op tactisch niveau de politieke thema’s van het college weergegeven. Op sommige thema’s willen we meerdere ambities bereiken. Deze zijn apart benoemd.

Per thema worden de volgende vragen beantwoord:

• Wat willen we bereiken?
• Wat gaan we daarvoor doen?
• Hoe kunnen we dat meten?

Per programma wordt de volgende vraag beantwoord:

• Wat kost het?

Per programma geven we een toelichting op de belangrijkste financiële verschillen met de begroting van 2026. Bij ieder programma treft u een overzicht aan van de voorgestelde investeringen. De bijbehorende kapitaallasten zijn opgenomen in de meerjarenbegroting.

De going-concern activiteiten zijn in de financiële begroting meegenomen en visueel weergegeven in de infographics per programma.

In de programma’s zijn ook de in de BBV verplicht voorgeschreven beleidsindicatoren opgenomen. Deze beleidsindicatoren zijn voor alle gemeenten gelijk en zijn op de VNG website waarstaatjegemeente.nl raadpleegbaar. Dat maakt het mogelijk om Oisterwijk op diverse terreinen te vergelijken met andere gemeenten. Daar waar de bedragen in duizendtallen worden afgerond zijn de totaaltellingen gebaseerd op de onafgeronde bedragen.

Global Goals for Sustainable Development

In 2015 hebben de Verenigede Naties 17 ambitieuze doelen voor duurzame ontwikkeling vastgesteld. Deze Global Goals for Sustainable Development werden unaniem geadopteerd door alle lidstaten en vormen voor de periode tot 2030 een belangrijke gezamenlijke agenda. Oisterwijk is hier in 2019 bij aangesloten.

In deze begroting maken we bij elk programma visueel inzichtelijk hoe de politieke thema’s van de gemeente Oisterwijk verband houden met deze global goals.

Samengevat bestaat het saldo na begroting 2027 - 2030 uit het volgende structurele en incidentele deel:

In de periode tussen de vaststelling van de perspectiefnota (PPN) en het opstellen van de begroting is het financieel beeld bijgesteld. De meicirculaire en de structurele effecten uit de bestuursrapportage zijn verwerkt, en de budgetten en inkomsten zijn geïndexeerd. Daarnaast is een aantal nieuwe autonome posten, posten ten aanzien van het bestuursakkoord  en overige ontwikkelingen verwerkt. Deze waren ten tijde van het opstellen van de PPN nog niet bekend.

In onderstaande tabel is het verloop weergegeven vanaf de vastgestelde Perspectiefnota 2027 - 2030. De mutaties vanuit de meicirculaire zijn reeds gepubliceerd en het financieel effect van de bestuursrapportage 2026 wordt / is besproken in de raad van 29 oktober 2026.

We lichten onder de tabel de posten ná het saldo bestuursrapportage toe.

Achter de bedragen hebben we met een V (voordeel) of N (nadeel) aangegeven welk effect de post heeft op het saldo.

Een V achter het bedrag bij een saldo is positief, een N achter het bedrag bij een saldo betekent een negatieve uitkomst.

Toelichting posten begroting 2027

De posten zijn opgedeeld in autonome posten, uitwerking bestuursakkoord en aanvullende posten. De autonome posten worden gezien als voortzetting van onze kernactiviteiten. De posten onder uitwerking bestuursakkoord zijn activiteiten die voortvloeien uit het bestuursakkoord.

Alle posten boven de €50.000 worden hieronder toegelicht.

De autonome posten zijn:

• Herijking kapitaallasten door bijstelling investeringen

We hebben meerjarige investeringsplannen herijkt en investeringen zijn opnieuw beoordeeld en realistisch in  de tijd neergezet. Dit zorgt voor een structureel voordeel wat in 2027 uitkomt op € 919.000.

• Kapitaallasten kredietaanvraag Revitaliseren bomenbestand

Om de veiligheid van de openbare ruimte te waarborgen is een extra investering nodig aan ons bomenbestand. De kapitaallasten voor aanpak revitaliseren bomenbestand 2026 – 2027 behorende bij de kredietaanvraag moeten worden opgenomen.

• Hogere legesopbrengsten

We verwachten hogere legesopbrengsten, omdat er meer omgevingsvergunningen en rijbewijzen worden aangevraagd en meer huwelijken en partnerschappen worden afgesloten.

• Onderzoek herijking IHP

Wij actualiseren het IHP 2023-2038 vanwege nieuwe wettelijke regels voor onderwijshuisvesting. Ook krijgt renovatie een vaste plaats binnen de regeling. Daarnaast nemen schoolbesturen hun meerjarenonderhoudsplannen op in het IHP. Landelijke richtlijnen en veranderingen in de financiering kunnen gevolgen hebben voor het gemeentelijke beleid.  Voor het opstellen hiervan is specialistische kennis nodig. Het gaat onder meer om het maken van leerlingenprognoses en onderzoek naar de kwaliteit, functionaliteit en duurzaamheid van schoolgebouwen. Daarnaast is advies nodig over de financiële, juridische en praktische haalbaarheid binnen de gemeente Oisterwijk.

• Ophogen stelpost - aanvullende posten

In de begroting 2026 hadden we een bedrag opgenomen voor kosten, die op dat moment nog niet nader konden worden gespecificeerd. Eén post daarvan was de huur AZC. Deze is inmiddels bekend en opgenomen als post in de begroting 2027, waarvoor het bedrag uit deze stelpost de dekking vormt en daardoor budgetneutraal. We stellen voor om de stelposten "aanvullende stelposten" structureel te verhogen naar € 500k op basis van alle ontwikkelingen die we verwachten.

Op de korte termijn verwachte kosten zijn:

• Nieuwbouwplannen gemeentewerf Oisterwijk
• Actualiseren beheerplannen Openbare ruimte
• Openluchtzwemvoorziening
• Fietsverbindingen
• Bestek bomen

Hierin is nog niet voorzien dat 2College Durendael over een aantal jaar de technische levensduur bereikt en vernieuwd/verbouwd zal moeten worden.

• Ophogen stelpost - indexering

We verhogen de stelpost indexering. We verwachten dat de prijsstijgingen van aanbestedingen en CAO-onderhandelingen niet volledig kunnen worden opgevangen door aanpassingen vanuit het Gemeentefonds.

• Maatschappelijke participatie

Per 1 januari 2027 krijgt de gemeente nieuwe wettelijke taken in het kader van de Participatiewet. Een daarvan is het bieden van maatschappelijke participatie. In augustus 2026 is een pilot gestart vanuit de praktijk te leren hoe we daar invulling aangeven. Deze pilot loopt nog door in 2027. Het structurele effect van deze nieuwe wettelijke taak wordt betrokken bij de Perspectiefnota 2028 - 2031.

• Tijdelijke huisvesting Brede School Moergestel

Vanwege ruimtegebrek bij De Vonder en De Bienekebolders worden tijdelijke lesruimtes in units geplaatst op het schoolterrein. Tegelijkertijd onderzoeken we welke locatie en vorm het meest geschikt is voor een permanente uitbreiding.

• Bijstelling jeugdzorg

De analyse op jeugdzorgkosten laat voor 2027 een stijging zien op zowel aantallen als hogere kosten per toekenning. De komende periode wordt nader onderzocht wat het eventuele structurele effect hiervan is. Daarom nemen we vooralsnog alleen voor 2027 een verhoging op van de kosten voor jeugdzorg.

• Vrijval bestemmingsreserve Aanpak wachtlijsten

We stellen de raad voor om de bestemmingsreserve "Aanpak wachtlijsten" in 2027 vrij te laten vallen en daarmee de hierboven vermelde stijging van de kosten jeugdzorg in 2027 te dekken. Sinds het instellen van de reserve in 2022 is deze slechts beperkt ingezet.

De posten uitwerking bestuursakkoord zijn:

• Digitale toegankelijkheid en omgeving

We starten in 2027 met een onderzoek naar de ontwikkeling van een MijnOmgeving (digitale omgeving waarin inwoners hun aanvragen kunnen volgen). Dit is ook van belang in het kader van de verplichting die de Wet modernisering elektronisch verkeer (Wmebv) stelt voor het veilig en juist versturen van digitale berichten. De uitkomsten zijn de basis voor de verdere ontwikkeling en prioritering van onze digitale dienstverlening.

• Incidenteel ontwikkelbudget 2027 automatisering

Om de ambities uit het bestuursakkoord om te zetten in concrete resultaten vragen we voor 2027 een ontwikkelbudget voor automatisering, AI en datagedreven werken. Hiermee zetten we specialistische kennis in, onderzoeken we kansen en risico’s en voeren we pilots en praktijkproeven uit. Ook investeren we in kennis en vaardigheden van medewerkers en brengen we in beeld welke rollen, functies en structurele kosten vanaf 2028 nodig zijn. Dit stelt ons in staat om de snelle digitale ontwikkelingen beter bij te houden en hier tijdig op in te spelen. Het gevraagde ontwikkelbudget heeft betrekking op 2027; gedurende dat jaar bepalen we welke vervolgstappen, investeringen en (structurele) middelen vanaf 2028 noodzakelijk zijn.

• Voortzetting gratis cultuurprogramma

In het uitvoeringsprogramma cultuur is het gratis cultuurprogramma opgenomen. We willen de  culturele voorstellingen, activiteiten en workshops ook de komende twee jaar gratis blijven aanbieden voor de jeugd van 4 tot en met 18 jaar.

• Aanschaf sportcontainers

Om het succesvolle concept van de sportcontainers voort te zetten en onze ambities op het gebied van sport, bewegen en gezondheid verder te versterken, worden er ook containers geplaatst in Haaren en Oisterwijk.

• Leefbaarheid structureel

Het nog beschikbare incidentele budget voor inwonersparticipatie wordt omgezet naar een structureel leefbaarheidsbudget, zoals vermeld in Bestuursakkoord 2026-2030. Dit budget ondersteunt initiatieven van inwoners die bijdragen aan de leefbaarheid en sociale samenhang in hun dorp of wijk.

• Jongerenparticipatie

Voor het versterken van jongerenparticipatie en het uitvoeren van activiteiten rondom belangrijke jongerenthema's is aandacht gevraagd in het bestuursakkoord. Om hier uitvoering aan te geven is budget nodig.

De overige posten zijn:

• Verbeteren laadinfrastructuur

In het kader van duurzaamheidsopgaven is het noodzakelijk om de laadinfrastructuur in de gemeente Oisterwijk uit te breiden. Hiervoor zijn extra middelen in 2027 en 2028 nodig.

• Voortzetting project community building woonzorg

De succesvolle aanpak van de inzet van de community builder in de Pilot 'in de Schouw', wordt voortgezet. Hiermee versterken we de sociale basis en investeren we aan de voorkant zodat inwoners meer naar elkaar omzien en minder snel afhankelijk worden van professionele ondersteuning.

Stelposten zijn die posten waarbij wel wel een financiële post in onze begroting hebben opgenomen, maar die we nog niet aan een concrete post in onze begroting kunnen toewijzen. We onderscheiden hierin de "Aanvullende posten voor ons perspectief" en "Areaal".

Aanvullende posten voor ons perspectief

In de PPN 2026 namen we voor het eerst aanvullende posten voor ons perspectief op.  Dit zijn posten voor ontwikkelingen die we onderkennen, maar die onvoldoende concreet kunnen zijn om al in de volle omvang op te kunnen nemen in ons perspectief.. 

Voor de volgende posten kunnen we op dit moment in deze begroting geen concrete bedragen opnemen. Wel vinden we het van belang om deze posten te benoemen en inzichtelijk te maken. Met het genoemde bedrag kunnen we een deel van deze posten realiseren.

Het gaat om de volgende onderwerpen.

• Nieuwbouwplannen gemeentewerf Oisterwijk
• Actualiseren beheerplannen Openbare ruimte
• Openluchtzwemvoorziening
• Fietsverbindingen
• Bestek bomen

Hierin is nog niet voorzien dat 2College Durendael over een aantal jaar de technische levensduur bereikt en vernieuwd/verbouwd zal moeten worden.

Areaal
Omdat we vanaf nu bij de berekening van het gemeentefonds rekening houden met ontwikkeling van de maatstaven (bijvoorbeeld toename van het aantal inwoners en woningen), hanteren we een stelpost voor areaal in onze begroting om de ontwikkeling van de kosten deels op te kunnen vangen.

De algemene reserve is de graadmeter voor ons weerstandsvermogen. Daarmee moeten we de berekende risico’s afdekken.

Op 1 januari 2027 is onze algemene reserve (inclusief bedrijfsreserve grondbedrijf) €12,536 miljoen. Na de mutaties komt de algemene reserve op 31 december 2027 uit op € 12,514 miljoen. Dit is ruim voldoende om onze berekende risico’s van € 5,710 miljoen te kunnen opvangen. De berekende weerstandsratio komt uit op 2,195, wat boven onze eigen doelstelling van 1,5 is.

Door positieve begrotingssaldi in 2027, 2029 en  2030 en een negatieve begrotingssaldi in 2028 stijgt de algemene reserve (inclusief bedrijfsreserve grondbedrijf) verder naar € 12,593 miljoen per 31-12-2030.

Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.